مرگ با عزت بهتر از زندگی با ذلت است - ( سخنی از امام حسین علیه السلام)
‫شبیه خوانی روستای یانس آباد » بحر طویل در تعزیه‬
займы на карту

بحر طویل در تعزیه

بحر طویل در تعزیه

بحر طویل
راجع به سابقه ی بحر طویل در ادبیات فارسی تا کنون تحقیق کافی و وافی نشده است. نامه ای موزون به وزن مفاعیلن مفاعیلن در دست است که میرعظیم مرعشی یکی از بزرگان مازندران ، حدود پانصد سال قبل آن را منظوم ساخته است.
بحر طویل در صده ی هشتم هجری برای ایجاد توسعه در تنگنای مجال بیان اندیشه ی شاعران ، همچون ترجیع بند و ترکیب بند ، به یاری قصیده شتافته و در میان مثنوی و قصیده ، نوع آزاد و قابل گسترشی از سخن موزون و قافیه دار، بر اشکال معهود شعر فارسی افزوده بود.
نثر موزون و مسجع در زبان عربی و فارسی سابقه ای دیرینه دارد و مسلم است که ظهور آن در زبان ، پیش از ظهور شعر موزون و قافیه دار بوده است. پس تعیین دقیق آغاز نظم بحر طویل غیر میسر خواهد بود. همین قدر می توان گفت که از اواخر صده ی هشتم هجری به بعد نمونه هایی از آن در دست داریم. باید در نظر داشت که اصطلاح بحر طویل در فن عروض ، دو مفهوم جداگانه دارد :
نخست بحر طویلی که در اصطلاح عروضیان ، یکی از وزن های شعر قدیمی مختص به شعر عربی است که « فعولن مفاعیلن » در تقطیع آن چهار بار تکرار می شود و تطبیق چنین وزنی بر شعر خالی از حمل تکلف نخواهد بود.
دوم بحر طویلی است که نخست در میان عوام به شکلی از شعر موقوف یا موصول و یا به تعبیر دیگر به نثر موزون و قافیه دار گفته می شد و بعدها مورد قبول شعر شناسان عصر تیموری و صفوی قرار گرفت.
یکی از نمونه های قدیم بحر طویل اثر معروف عصمت بخارائی است ، گذشته از بحر طویل او بحر طویل های دیگری نیز می توان یافت که قدمت برخی از آنها ممکن است به بیش از پنج قرن پیش برسد. اما بطور کلی باید گفت که ساختن بحر طویل در قدیم زیاد معمول نبوده و برخی از شاعران به ندرت در این باره تفنن می کرده اند.
رواج بحر طویل از دوره ی صفویه شروع شد و در دوره ی قاجاریه شدت و توسعه یافته است.
مصرع های بحر طویل درازتر از مصرع های معمول و معهود اشعار فارسی است.
طول مصرع ها به یک اندازه نیست. مصرع ها کوتاه و بلند هستند.
هر مصرع در جاهای مختلف دارای جملات و کلمات قافیه دار و مسجع است ؛ در عین حال ، هر مصرع نیز با مصرع قبلی و بعدی هم قافیه می باشد.
در حقیقت بحر طویل یک تفنن ادبی است که گاهی شعرا و صاحب طبعان طبعی آزموده و به آن صورت ، مطایبات و فکاهیاتی به نظم آورده اند. در تعزیه ها و نوحه سرائی های قدیم نیز این شیوه ، ضمن محاورات و تقریرات به کار رفته و شاید اساساً اصل و منشأ پیدایش این طرز ادای سخن همان نمایشنامه های مذهبی بوده است.
در تعزیه ها بحر طویل شمر و حضرت عباس در تعزیه ی روز تاسوعا – بحر طویل علی اکبر در تعزیه ی روز تاسوعا – بحر طویل حارث در تعزیه ی طفلان مسلم و … نمونه هایی از بحر طویل هستند.
بحر طویل علی اکبر در تعزیه ی حضرت عباس چنین است:
ای سیاهی تو که باشی که گرفتی تو سر راه به من تنگ در این تیرگی شب تو به من دوست و یا دشمنی
یک لحظه برآور تو صدا را.
ای سیاهی به گمانم که شبیخون بنمودی سراپرده ی سلطان غریبان ، یا که جاسوسی از آن لشکر کفار ، مگر اندیشه نداری تو ز عباس علمدار ، سپهدار ، جگردار عمو جان رشیدم که به یک حمله برآورد دمار از همه ی لشکر مردود دغا را.
ای سیاهی به گمانت که مرا خوف ز تو باشد ایا مرد سخنگو ، سخن گو و الا بکنم پیکر تو غرقه به خون از دم شمشیر شرر بار به توفیق خدا را.

بحر طویل در تعزیه

بحر طویل در تعزیه


پاسخ دهید

دیدگاه شما

تویتر خوشمزه فیس بوک دیگ StumbleUpon بوز تکنوراتی